“Những ý tưởng biết cách gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa gia đình Việt Nam sẽ có nhiều cơ hội được đánh giá cao. Trong bối cảnh nhịp sống hiện đại không ngừng thay đổi, những dịp sum họp, những bữa cơm gia đình hay sự gắn kết giữa các thế hệ chính là những yếu tố tạo nên bản sắc riêng. Vì vậy, bài toán không nằm ở việc thay đổi hoàn toàn cách sống, mà là tìm ra cách để những giá trị đó tiếp tục được duy trì và phát triển theo một cách phù hợp hơn với thời đại.”
Đó không chỉ là một nhận định mang tính định hướng, mà còn là cách bà Nguyễn Thị Thuỷ – Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Khởi nghiệp phía Nam – đặt ra một tiêu chí rất rõ ràng từ góc nhìn của người chấm.
Nhưng nếu dừng lại ở đây, đó mới chỉ là điều kiện cần.
Giữ được giá trị là đúng — nhưng chưa đủ
Một bài thi có thể chạm đến giá trị văn hóa, có thể gợi lại những hình ảnh quen thuộc của đời sống gia đình, nhưng điều đó chưa đủ để tạo nên một bài thi được đánh giá cao. Điều mà mentor và ban giám khảo thực sự tìm kiếm nằm ở bước tiếp theo: làm thế nào để những giá trị đó không chỉ được nhắc lại, mà có thể tiếp tục tồn tại và vận hành trong bối cảnh sống hiện đại.
Từ các buổi Unitour của hành trình Đồng sáng tạo không gian sống gắn kết – IKI Co-Creation, có thể thấy rất rõ một điểm chung trong cách các mentor và diễn giả nhìn nhận bài thi: họ không tìm kiếm những ý tưởng “đẹp hơn”, mà tìm những ý tưởng “đúng hơn” và “sống được”. Đúng, ở đây, không chỉ là đúng về thông điệp, mà là đúng với hành vi thật, với nhịp sống thật của con người. Và “sống được” là khi ý tưởng đó có thể đi ra khỏi bản vẽ, bước vào đời sống và tạo ra những tương tác cụ thể.
Một bài thi đẹp chưa chắc là một bài thi đúng
Một trong những sai lệch phổ biến mà nhiều sinh viên gặp phải là bắt đầu từ hình ảnh – đặc biệt trong các bài thiết kế sân vườn cho căn hộ, nơi yếu tố thẩm mỹ thường được ưu tiên trước trải nghiệm sử dụng. Một không gian ấn tượng, một concept mới lạ, một bố cục được đầu tư kỹ lưỡng – tất cả đều có thể tạo nên một bài thi bắt mắt. Nhưng từ góc nhìn của người chấm, đó mới chỉ là lớp bề mặt.
Điều họ quan tâm là: ai sẽ sử dụng không gian đó, họ sử dụng khi nào, và vì sao họ cần nó.
Chuyên gia thiết kế Nguyễn Tăng Quang từng chia sẻ rằng nhiều ý tưởng thất bại không phải vì thiếu sáng tạo, mà vì thiếu sự liên kết với cách con người thực sự sống. Một không gian có thể rất đẹp, kể cả trong các phương án thiết kế sân vườn cho căn hộ, nhưng nếu không tạo ra lý do để con người bước vào và ở lại, thì nó vẫn chỉ là một hình ảnh. Ngược lại, một không gian không quá phức tạp nhưng được thiết kế đúng với hành vi, lại có khả năng trở thành nơi diễn ra những tương tác lặp lại mỗi ngày.
“Thấu cảm” không phải là cảm xúc, mà là bằng chứng
Chính vì vậy, “thấu cảm” trở thành một yếu tố quan trọng, nhưng không phải theo cách nhiều người vẫn hiểu. Thấu cảm, dưới góc nhìn của người chấm, không phải là việc bạn nói rằng mình hiểu người dùng, mà là việc bạn chứng minh điều đó thông qua cách bạn thiết kế giải pháp.
Bác sĩ Lư Trọng Tín từng đưa ra một quan sát rất đáng chú ý: sự mất kết nối trong gia đình không đến từ những xung đột lớn, mà từ những thay đổi rất nhỏ trong thói quen hằng ngày.
Từ góc nhìn này, một bài thi tốt không cần phải giải quyết những vấn đề lớn lao, mà cần nhìn thấy và can thiệp đúng vào những “khoảng trống nhỏ” đó. Một góc ngồi khiến mọi người muốn dừng lại lâu hơn, một hoạt động khiến các thành viên có lý do gặp nhau, hay một hệ thống công nghệ đủ tinh tế để gợi nhắc mà không gây khó chịu — tất cả đều là những giải pháp mang tính thấu cảm, nếu chúng xuất phát từ quan sát thật.
Điều mà mentor và BGK đánh giá cao không phải là bạn nghĩ ra điều gì mới, mà là bạn nhìn thấy điều gì thật.
Một ý tưởng tốt phải liên kết được nhiều lớp
Bên cạnh đó, một yếu tố khác thường được nhắc đến nhưng ít khi được diễn giải rõ là tính liên kết của bài thi. Nhiều bài làm tốt ở từng phần riêng lẻ, nhưng khi đặt lại với nhau, lại thiếu sự kết nối.
Một không gian sân vườn đẹp (đặc biệt trong các bài thiết kế sân vườn cho căn hộ) nhưng không gắn với hoạt động cụ thể. Một nghi thức thú vị nhưng không có môi trường phù hợp để diễn ra. Một giải pháp công nghệ nhiều tính năng nhưng không thực sự hỗ trợ hành vi.
Từ góc nhìn của người chấm, đây là những bài thi “có ý tưởng” nhưng chưa trở thành “giải pháp”. Bởi vì một giải pháp thực sự phải là nơi các yếu tố hỗ trợ lẫn nhau.
Không gian tạo điều kiện, hành vi tạo nội dung, công nghệ hỗ trợ và duy trì. Khi một trong ba yếu tố này đứng độc lập, ý tưởng sẽ thiếu chiều sâu. Khi chúng liên kết, bài thi bắt đầu có khả năng vận hành.
Mentor không tìm sự hoàn hảo, mà tìm hướng đi đúng
Ngoài ra, mentor không tìm kiếm sự hoàn hảo ngay từ đầu. Điều họ quan tâm là hướng đi của ý tưởng.
Một bài thi có thể chưa hoàn thiện về mặt hình thức, nhưng nếu nó có logic rõ ràng, có khả năng phát triển và cho thấy bạn hiểu mình đang làm gì, nó vẫn được đánh giá cao hơn một bài làm “đẹp” nhưng đã dừng lại.
Trong quá trình làm việc, điều mà mentor theo dõi không chỉ là kết quả cuối cùng, mà là cách bạn tiếp nhận phản hồi, cách bạn điều chỉnh và cách bạn làm rõ ý tưởng qua từng bước.
Một ý tưởng có thể chưa tốt ở thời điểm ban đầu, nhưng nếu nó đi đúng hướng, nó luôn có cơ hội trở nên tốt hơn.
Cuối cùng, mọi thứ quay về “đúng” và “đủ”
Vì vậy, khi nhìn từ góc độ của mentor và BGK trong IKI Co-Creation – Đồng sáng tạo không gian sống gắn kết, một bài thi nổi bật không phải vì nó gây ấn tượng ngay lập tức, mà vì nó cho thấy một quá trình suy nghĩ rõ ràng và một khả năng phát triển dài hạn.
Có thể gói gọn lại tiêu chí đánh giá trong hai chữ: “đúng” và “đủ”.
Đúng – là khi bài thi chạm vào những giá trị thật của đời sống gia đình. Đủ – là khi bài thi cho thấy cách những giá trị đó có thể tiếp tục tồn tại trong bối cảnh hiện đại, thông qua trải nghiệm cụ thể, hành vi rõ ràng và giải pháp có khả năng vận hành.
👉 Hãy quan sát thật kỹ trước khi đưa ra bản thiết kế để bài thi không chỉ “đúng” yêu cầu mà còn “đủ” hiểu người dùng nữa nhé!
Tham gia ngay tại đây!
