Trong các cuộc thi sáng tạo, đặc biệt là các cuộc thi sáng tạo không gian sống gắn kết, không khó để bắt gặp những bài làm có hình ảnh chỉn chu, phối cảnh ấn tượng, thậm chí gây chú ý ngay từ cái nhìn đầu tiên. Nhưng khi kết quả được công bố, không ít trong số đó lại không đi xa.
Điều này khiến nhiều sinh viên đặt ra một câu hỏi quen thuộc: nếu bài đã đẹp, đã đầu tư kỹ, thì còn thiếu điều gì?
Câu trả lời, như Ban Tổ chức và các chuyên gia liên tục nhấn mạnh trong các buổi Unitour, không nằm ở yếu tố “đẹp”, mà ở mức độ thấu cảm với người dùng cuối – tức là bạn hiểu được tâm lý, nhu cầu, bối cảnh sử dụng và lý do vì sao họ cần giải pháp đó.
Khi “đẹp” chưa chắc đã “đúng”
Một bài thi có thể rất đẹp về hình ảnh, nhưng nếu không trả lời được bài toán đặt ra, thì giá trị của nó vẫn chưa đủ.
Tại các buổi Unitour của hành trình đồng sáng tạo không gian sống gắn kết, chuyên gia thiết kế Nguyễn Tăng Quang đã chỉ ra một thực tế: nhiều sinh viên bắt đầu từ hình ảnh trước, rồi mới “gắn” ngược vào đề bài. Cách làm này dễ tạo ra sản phẩm đẹp về thẩm mỹ, nhưng lại thiếu liên kết với cách con người thực sự sử dụng không gian.
Ví dụ, một thiết kế sân vườn cho căn hộ có thể rất ấn tượng với hồ nước, đèn trang trí và nhiều lớp cây xanh. Nhưng nếu gia đình đó có người lớn tuổi ít di chuyển và trẻ nhỏ cần không gian an toàn, thì khu vườn này gần như không được sử dụng. Ngược lại, một thiết kế đơn giản hơn — với lối đi thuận tiện, góc ngồi uống trà buổi tối và khu vực chăm cây nhỏ – lại có thể khiến các thành viên ra vườn mỗi ngày và tương tác với nhau nhiều hơn.
Như anh Quang chia sẻ, vấn đề không nằm ở việc “bạn thiết kế đẹp đến đâu”, mà ở việc “bạn hiểu người dùng đến mức nào”. Khi không trả lời được ai sử dụng, sử dụng khi nào và vì sao họ cần không gian đó, thì giải pháp dù đẹp vẫn khó thuyết phục trong bối cảnh thực tế.
“Thấu cảm là khởi đầu của sáng tạo”
Một trong những lý do khiến nhiều bài thi “đẹp” nhưng chưa thuyết phục trong các cuộc thi sáng tạo không gian sống gắn kết là việc bắt đầu từ insight quá chung – những nhận định đúng nhưng chưa đủ cụ thể để dẫn đến một giải pháp có thể áp dụng.
Tại các buổi Unitour, Nguyễn Tăng Quang nhấn mạnh rằng insight không bắt đầu từ những khái niệm lớn, mà từ những “khoảnh khắc nhỏ” trong đời sống. Ví dụ, một gia đình vẫn ăn tối cùng nhau nhưng mỗi người cầm một thiết bị khác nhau – đó là trạng thái “có mặt nhưng không kết nối”. Chính những chi tiết như vậy mới là điểm xuất phát để phát triển ý tưởng.
Ở góc nhìn khác, bà Phạm Thị Lan Khanh cho rằng nếu không xác định rõ đối tượng gia đình (đa thế hệ, gia đình trẻ, hay gia đình có trẻ nhỏ), mọi giải pháp rất dễ trở nên chung chung và khó áp dụng.
Điểm cốt lõi nằm ở “thấu cảm”. Nhưng thấu cảm không phải là tưởng tượng nhu cầu của người dùng, mà là một quá trình có thể kiểm chứng. Như bác sĩ Lư Trọng Tín chia sẻ, nhiều vấn đề trong gia đình không đến từ mâu thuẫn lớn, mà từ những thay đổi rất nhỏ trong thói quen – nếu không quan sát đủ kỹ, rất dễ bỏ qua.
Vì vậy, thấu cảm đòi hỏi bạn phải đi qua ba bước: quan sát hành vi, hiểu lý do phía sau hành vi và kiểm chứng lại bằng thực tế. Khi insight đủ cụ thể và được kiểm chứng, mỗi quyết định thiết kế đều có lý do rõ ràng gắn với hành vi thực tế. Ngược lại, nếu dừng ở mức khái quát, giải pháp rất dễ trượt sang việc “trang trí cho đẹp” mà không thực sự chạm đến đời sống.
Đẹp thôi chưa đủ: Khi bài thi không chạm tới trải nghiệm
Một điểm khác được Ban Tổ chức nhắc đến là việc nhiều bài thi dừng lại ở bản vẽ, mà chưa đi đến cách không gian được sử dụng.
Nguyên nhân sâu hơn vẫn quay lại một điểm: bắt đầu từ hình ảnh, thay vì bắt đầu từ một tình huống thật trong đời sống.
Tuy nhiên, “đúng insight” và “đẹp” vẫn chưa đủ. Một bài thi được đánh giá cao cần đáp ứng đúng các tiêu chí cuộc thi sáng tạo không gian sống gắn kết theo từng hạng mục — nơi mỗi quyết định thiết kế phải chứng minh được giá trị sử dụng trong thực tế.
Với IKI Landscape Design, không gian sân vườn cần thể hiện rõ cách tổ chức dòng di chuyển, điểm dừng hoạt động và khả năng kích hoạt tương tác giữa các thành viên. Với IKI Family Rituals, giải pháp phải cho thấy hệ thống nghi thức có thể lặp lại theo thời gian, gắn với thói quen thật của gia đình. Và với IKI Living OS, công nghệ cần đóng vai trò hỗ trợ nếp sống, với kịch bản sử dụng rõ ràng thay vì chỉ dừng ở tính năng.
Như các diễn giả chia sẻ, một giải pháp tốt luôn bắt đầu từ trải nghiệm: người dùng bước vào không gian như thế nào, họ làm gì trong đó, và điều gì khiến họ ở lại và tương tác với nhau.
Vì vậy, thay vì nghĩ “mình sẽ thiết kế gì”, cách tiếp cận hiệu quả hơn là bắt đầu từ một tình huống cụ thể: một bữa tối mà mọi người ngồi cùng nhau nhưng không trò chuyện, một khoảng sân bị bỏ trống, hay một thói quen nhỏ khiến các thành viên dần xa nhau.
Từ đó, bạn đặt câu hỏi: vì sao điều này xảy ra, ai là người liên quan, và điều gì có thể thay đổi. Khi câu hỏi đủ rõ, ý tưởng sẽ hình thành tự nhiên hơn – và quan trọng hơn, nó gắn với cách con người thực sự sống.
Nếu không đi qua bước này, bài thi rất dễ dừng lại ở một “bức tranh đẹp”, nhưng thiếu khả năng vận hành trong đời sống.
👉 Để hiểu rõ hơn tiêu chí của từng hạng mục và cách triển khai cụ thể, bạn có thể tham khảo thêm các bài viết hướng dẫn chi tiết đã được Ban Tổ chức chia sẻ trước đó.
IKI Co-Creation: Không tìm bài đẹp, mà tìm bài “chạm”
Từ những điều trên, có thể thấy rõ vì sao “IKI Co-Creation – Đồng sáng tạo không gian sống gắn kết” không chỉ tìm kiếm những bài thi có hình ảnh tốt.
Điều cuộc thi hướng đến là những giải pháp có khả năng chạm vào đời sống: hiểu đúng vấn đề, đề xuất đúng cách tiếp cận và có khả năng áp dụng trong thực tế – đúng với tinh thần của một cuộc thi đồng sáng tạo không gian sống gắn kết.
Như bà Nguyễn Thị Thuỷ – Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Khởi nghiệp phía Nam chia sẻ, một bài thi được đánh giá cao không chỉ dừng ở giải pháp, mà còn cần thể hiện được khả năng gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa gia đình Việt Nam. Trong bối cảnh nhịp sống hiện đại không ngừng thay đổi, những dịp sum họp, những bữa cơm gia đình hay sự gắn kết giữa các thế hệ chính là những yếu tố tạo nên bản sắc riêng.
Vì vậy, bài toán không nằm ở việc thay đổi hoàn toàn cách sống, mà là tìm ra cách để những giá trị đó được duy trì và phát triển theo một cách phù hợp hơn với thời đại. Đây cũng chính là yếu tố giúp bài thi có chiều sâu và khả năng lan tỏa mạnh mẽ hơn.
Một bài thi có thể chưa hoàn hảo về hình thức, nhưng nếu thể hiện được cách bạn quan sát, thấu cảm và giải quyết vấn đề – đồng thời giữ được chiều sâu văn hóa – nó sẽ có giá trị cao hơn một bài đẹp nhưng không gắn với thực tế.
Một câu hỏi nhỏ trước khi bạn bắt đầu
Bài thi của bạn đang bắt đầu từ đâu? Từ một hình ảnh bạn thấy đẹp, hay từ một vấn đề bạn thực sự hiểu?
